ယူနက္စကိုမွ ကမာၻေဒသအသီးသီး၏ ေနရာေဒသမ်ားႏွင့္ သမိုင္းတန္ဖိုးႀကီးမားေသာ
အရာ၀တၱဳမ်ားကို ႏွစ္စဥ္ ကမာၻ႕အေမြအႏွစ္စာရင္း၀င္မ်ား (World Heritage Sites) ၊
ကမာၻ႕မွတ္တမ္း အေမြအႏွစ္စာရင္း၀င္မ်ား ( Memory of The World Register )
အျဖစ္ ခြဲျခားသတ္မွတ္ကာထိမ္းသိမ္းေစာင့္ေရွာက္မႈမ်ား ျပဳလုပ္ခဲ့ၾကပါသည္။
အခုတင္ျပမွာကေတာ့ ျမန္မာျပည္မွ ကမာၻ႕မွတ္တမ္း အေမြအႏွစ္စာရင္း၀င္ ေနရာ ႏွစ္ခုအေၾကာင္း
ႏွင့္ ျမန္မာျပည္တြင္ မရွိေပမယ့္ ျမန္မာတို႔ႏွင့္သက္ဆိုင္ေနေသာ အရာတစ္ခုအေၾကာင္းပဲ ျဖစ္ပါသည္။
ကမာၻ႕မွတ္တမ္းအေမြအႏွစ္ ဆိုသည္မွာ စာၾကည့္တိုက္ ၊ ျပတိုက္ ႏွင့္ ေမာ္ကြန္းတိုက္မ်ား
ဆိုင္ရာတြင္ စုေဆာင္းထိမ္းသိမ္းထားေသာ ေက်ာက္စာ ၊ လက္ေရးစာ ၊ တန္ဖိုးမျဖတ္ႏိုင္ေသာ
စာအုပ္စာတမ္္းမ်ား ၊ သတင္းစာ ၊ ဓာတ္ပံု ၊ ပန္ခ်ီကား စသည္တို႔ျဖစ္ၾကပါသည္။
ထိုမ်ားစြာေသာ ေရွးေဟာင္း ပစၥည္းမ်ားစြာထဲမွ သမိုင္းဆိုင္ရာ တန္ဖိုး အလြန္ႀကီးမားေသာ
အရာမ်ားကို ေရြးခ်ယ္ကာ၁၉၉၂ ခုႏွစ္မွ စတင္ၿပီး ကမာၻ႕မွတ္တမ္းအေမြအႏွစ္စာရင္း အျဖစ္သတ္မွတ္
ခဲ့ၾကပါသည္။ယခုအခ်ိန္အထိ အေမြအႏွစ္ေပါင္း ၃၅၀ ခန္႔သတ္မွတ္ခဲ့ၿပီး ျမန္မာျပည္မွ
ကုသိုလ္ေတာ္ဘုရားေက်ာက္စာ ႏွင့္ ျမေစတီေက်ာက္စာ မ်ားကိုပါ ထည့္သြင္းသတ္မွတ္ခဲ့ၾကပါသည္။
ကုသိုလ္ေတာ္ဘုရားေက်ာက္စာမ်ား
ကမာၻ႕အႀကီးဆံုးစာအုပ္ႀကီးအျဖစ္ နာမည္ေက်ာ္လွေသာ မဟာေလာကမာရဇိန္ေစတီ
ကုသိုလ္ေတာ္ဘုရား မွ ေက်ာက္စာမ်ားကို ကမာၻ႕မွတ္တမ္းအေမြအႏွစ္စာရင္း၀င္ျဖစ္ရန္
၂၀၁၂ ခုႏွစ္၊ မတ္လ (၃၁) ရက္ ေန႔က စတင္တင္သြင္းခဲ့ျခင္းျဖစ္ၿပီး ၂၀၁၃ ခုႏွစ္ ဇြန္လတြင္
ေတာင္ကိုရီးယားႏိုင္ငံ၌ ျပဳလုပ္ခဲ့သည့္ အစည္း အေ၀းတြင္ အတည္ျပဳခ်က္ ရရွိ ခဲ့သည္။
ထိုကုသိုလ္ဘုရားေက်ာက္စာမ်ားမွာ ပဥ ၥမသဂၤ ါယနာတင္ မင္းတုန္းမင္းတရားႀကီး၏
ေကာင္းမႈျဖစ္ၿပီး မႏ ၱေလးေတာင္ေျခတြင္ တည္ရွိပါသည္။ ႏွစ္ေပါင္း ၁၅၀ ေက်ာ္သက္တမ္းရွိၿပီး
ဗုဒၶ ဘာသာ၀င္မ်ား အတြက္ အတုမရွိ တန္ဖိုးထားအပ္ေသာ ပိဋကတ္ေတာ္မ်ားျဖစ္သကဲ့သို႔ (၁၉)
ရာစုေခတ္ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ သမိုင္းႏွင့္ ယဥ္းေက်းမႈကို ေဖာ္ျပေနပါသည္။
မႏၱေလးၿမိဳ႕တည္ နန္းတည္ဘုရင္မင္းတုန္းမင္းႀကီးသည္ ၁၈၇၁ ခုႏွစ္တြင္
ပဥၥမသဂၤါယနာတင္မႈ ျပဳလုပ္ခဲ့ၿပီး၊ ပိဋကတ္ သံုးပံု စာသားမ်ားကို
ေက်ာက္စာခ်ပ္ (၇၂၉) ခ်ပ္တြင္ ေက်ာက္ထက္ အကၡရာ တင္ေရးထိုးခဲ့ၿပီး၊ ေက်ာက္စာ တစ္ခ်ပ္ခ်င္း စီကို
ေက်ာက္စာ႐ံု အတြင္း ထားရွိကာ ကုသိုလ္ေတာ္ဘုရား၀င္းအတြင္း ေက်ာက္စာ႐ံု (၇၂၉) ဆူ စိုက္ထူ
ထားခဲ့ပါသည္။
ဝိနည္း၅က်မ္းပါဠိေတာ္က ခ်ပ္ေရ……………………….၁၁၁ခ်ပ္
အဘိဓမၼာ၇က်မ္းပါဠိေတာ္ကခ်ပ္ေရ…………………….၂၀၈ခ်ပ္
နိကာယ္၅က်မ္း၊သုတ္၃က်မ္းပါဠိေတာ္ကခ်ပ္ေရ……..၄၁၀ခ်ပ္
စသည္ျဖင့္ ၇၂၉ ခ်ပ္ ရွိပါသည္။ထိုေက်ာက္စာမ်ားကို ကုသိုလ္ေတာ္ဘုရား၀င္း အတြင္း၊
တံတိုင္း ၃ ဆင့္ အထဲ၌ အစီအရီ စိုက္ထူးထားျခင္းျဖစ္ပါသည္။
တံတိုင္းသံုးဆင့္ တံခါးသံုးထပ္မွ ေရွးေဟာင္း ကၽြန္းတံခါးမ်ား
ထို႔ေၾကာင့္ ကုသိုလ္ေတာ္ ဘုရားေက်ာက္စာမ်ားသည္ ကမာၻ႕အႀကီးဆံုးစာအုပ္ႀကီး အျဖစ္
ကမာၻေက်ာ္ခဲ့သလို ကမာၻ႕မွတ္တမ္းအေမြအႏွစ္အျဖစ္ ျမန္မာျပည္မွ ပထမဆံုး အသိအမွတ္ျပဳခံ
ရသည့္ ေနရာ ဌာနတစ္ခုပင္ ျဖစ္ပါသည္။
ျမေစတီ ေက်ာက္စာ
အာရပ္ ေစာ္ဘြားမ်ား ျပည္ေထာင္စု၊ အဘူဒါဘီၿမိဳ႕တြင္ ၂၀၁၅-ခုႏွစ္၊ ေအာက္တိုဘာလ( ၄ ) ရက္မွ
ေအာက္တိုဘာလ ( ၆ ) ရက္ေန႔ အထိ က်င္းပေသာ ကမၻာ့ မွတ္တမ္း အေမြအႏွစ္ အစီအစဥ္ တြင္ ကမၻာ႔
အေမြအႏွစ္ စာရင္းဝင္ရန္ ေလၽွာက္ထားမႈေပါင္း (၈၈) ခုအနက္မွ ျမေစတီေက်ာက္စာ ႏွင့္
ဟန္နိုဗာၿမိဳ႕ Gottfried Wihelm Leibniz Library ရွိ အေလာင္းမင္း တရားႀကီး ၏ ေရႊေပလႊာ မွတ္တမ္း
အေမြအႏွစ္ တို႔အား ကမၻာ့ မွတ္တမ္း အေမြအႏွစ္ စာရင္း အျဖစ္ သတ္မွတ္ေပးခဲ့ပါသည္။
ျမေစတီေက်ာက္စာ ဟူသည္မွာ က်န္စစ္သားမင္းႀကီး၏ သားေတာ္ ရာဇကုမာရ္မင္းသား၏
အလွ်ဴမွတ္တမ္းအေၾကာင္း ေရးထိုးထားေသာ ေက်ာက္စာပင္ျဖစ္ပါသည္။
ထိုေက်ာက္စာအား သကၠရာဇ္(၄၇၅) (ေအဒီ-၁၁၁၃)ခုတြင္ ေရးထိုးခဲ့ပါသည္။
ပုဂံၿမိဳ႕ေတာင္ဘက္ ျမင္းကပါရြာရွိ ျမေစတီ ဘုရားအနီး ေတြ႔ရွိခဲ့ျခင္းကုိ
အေၾကာင္းျပဳ၍ ျမေစတီ ေက်ာက္စာဟု ေခၚဆုိျခင္းျဖစ္ၿပီး တစ္ခ်ိဳ႕ကလည္း ဂူေျပာက္ႀကီးေက်ာက္စာ
ဟုလည္းေခၚၾကပါသည္။
အေၾကာင္းမွာ ရာဇကုမာရ္ေက်ာက္စာမွာ ေက်ာက္စာတိုင္ ႏွစ္ခုကို ေတြ႕ရွိခဲ့ျခင္းျဖစ္ၿပီး
တစ္ခုကို ဂူေပ်ာက္ႀကီး ဘုရားအတြင္းမွ သံုးပိုင္းျပတ္လ်က္ေတြ႕ရွိရျခင္းေၾကာင့္ျဖစ္ပါသည္။
ေက်ာက္စာ တစ္ခုအားေတြ႔ရွိရာ ဂူေပ်ာက္ႀကီးဘုရား
ျမေစတီ ဘုရားအနီးေတြ႕ရွိေသာ ေက်ာက္စာကို ယခုအခါ ပုဂံျပတိုက္တြင္ ထားရွိခဲ့ပါသည္။
ပုဂံျပတိုက္ရွိ ရာဇကုမာရ္ေက်ာက္စာ တစ္ခု
ပုဂံျပတိုက္ရွိ ေက်ာက္စာတုိင္မွာ အျမင့္ ၅ ေပ ၁၁ လက္မ ရွိ၍ ေလးဘက္ မ်က္ႏွာျပင္ အက်ယ္ညီသည္။
စာမ်က္ႏွာ အျမင့္ ၃ ေပ ၆ လက္မ၊ အက်ယ္ ၁ ေပ ၂ လက္မ ခန္႔ရွိၿပီး ပါဠိဘာသာျဖင့္ ၄၁ ေၾကာင္း၊
ျမန္မာစာျဖင့္ ၃၉ ေၾကာင္း၊ မြန္စာျဖင့္ ၃၃ ေၾကာင္း၊ ပ်ဴစာျဖင့္ ၂၆ ေၾကာင္း ေရးထိုး ထားသည္။ ယင္း
ေက်ာက္စာတိုင္ကို အစိုးရ တြဲဖက္ေက်ာက္စာ၀န္ ပါဠိ ပါေမာကၡ ဂ်ာမန္ ပညာရွင္ ေဒါက္တာ ဖိုရွမ္းမား ဆုိသူက
စတင္ ၍ ျမေစတီ ေျခရင္း၌ ကပ္လ်က္ေတြ႕ရွိရျခင္း ျဖစ္ေၾကာင္း သိရသည္။
ျမေစတီ ရင္ျပင္မွ ေက်ာက္စာတိုက္
ယခုလက္ရွိ ျမေစတီရင္ျပင္ေပၚရွိ ေက်ာက္စာတိုင္မွာမတ္ရပ္ ေလးေထာင့္ ေက်ာက္တိုင္ ျဖစ္ၿပီး ေက်ာက္စာ
မ်က္ႏွာျပင္ ႏွစ္ဘက္သည္ ပိုမုိ က်ယ္ျပန္႔သည္။ က်န္ ၂ ဘက္မွာ က်ဥ္းသည္။ အက်ယ္ဘက္ ၂ ဘက္သည္
၁ေပ ၈ လက္မခန္႔ရွိၿပီး အက်ဥ္းဘက္၌ ၁၀ လက္မခြဲမွ ၁၂ လက္မ အထိရွိေၾကာင္း၊ အက်ယ္ မ်က္ႏွာျပင္ဘက္၌
စာမ်က္ႏွာျပင္ အျမင့္ ၄ ေပ ၄ လက္မခန္႔ရွိၿပီး ၁ ေပ ၇ လက္မခြဲ အက်ယ္ရွိေၾကာင္း၊ ပါဠိ စာေၾကာင္းေရ ၄၀၊
ျမန္မာစာေၾကာင္းေရ ၃၄ ၊ မြန္ စာေၾကာင္းေရ ၄၆ ႏွင့္ ပ်ဴ စာေၾကာင္းေရ ၂၉ ရွိေၾကာင္း ျမန္မာ့
စြယ္စုံက်မ္းတြင္ေဖာ္ျပထားပါသည္။
မြန္ဘာသာ
ျမေစတီေက်ာက္စာသည္ မြန္၊ ျမန္မာ ၊ ပ်ဴ ႏွင့္ ပါဠိ ဘာသာ ေလးမ်ိဳးျဖင့္ ေရးထိုးထားသျဖင့္
ပ်ဴဘာသာကဲ့သို႔ ေရွးေဟာင္းဘာသာမ်ားကို ေလ့လာရာတြင္ မ်ားစြာ အက်ိဳးေက်းဇူးမ်ားခဲ့ရပါသည္။
ပ်ဴ ဘာသာ
ယခင္က အဓိပၸါယ္ မေဖာ္ႏိုင္ခဲ့ေသာ ပ်ဴဘာသာကို ျမေစတီေက်ာက္စာမွ ဘာသာေလးမ်ိဳးကို
ႏႈိင္းယွဥ္ေလ့လာၿပီး အဓိပၸါယ္ေဖာ္ႏိုင္ခဲ့သျဖင့္ သမိုင္းတန္ဖိုး လြန္စြာ ႀကီးမားပါသည္။
ျမန္မာ ဘာသာ
ထို႔ျပင္ ထိုေက်ာက္စာပါ အခ်က္အလက္မ်ားေၾကာင့္ ပုဂံမင္းဆက္မ်ား၏ သက္တမ္း
ခုႏွစ္မ်ားကိုလည္း မွန္ကန္ေအာင္ သိရွိခဲ့ၾကရပါသည္။
ပါဠိ ဘာသာ
ယခင္က ပုဂံေခတ္ႏွင့္ပတ္သက္လွ်င္ ျမေစတီေက်ာက္စာကုိ အေစာဆုံးဟု ယူဆၾကေသာ္လည္း
မၾကာေသးမီက ျမစ္သားၿမိဳ႕နယ္၌ ေစာလူး မင္း ေက်ာက္စာဟု ယူဆသည့္ ေက်ာက္စာတခ်ပ္
ထပ္မံေတြ႕ရွိရသည့္အတြက္ အိႏၵိယႏုိင္ငံရွိ ေရွးေဟာင္း သုေတသန ဌာန (Archaeological Survey of
India)၏ အကူအညီျဖင့္ စစ္ေဆးလ်က္ ရွိသည္။
အေလာင္းမင္းတရားႀကီး ၏ ေရႊေပလႊာ
ကမၻာ့ မွတ္တမ္း အေမြအႏွစ္ စာရင္း သို႔ တင္သြင္းမႈ မ်ားအနက္ ျမန္မာဘုရင္ အေလာင္း ဘုရား က ၿဗိတိန္
ဘုရင္ေဂ်ာ့-၂ ထံသို႔ ေပးပို႔ခဲ့ေသာ ေရႊျပားေပၚတြင္ ေရးသားထားသည့္ ေရႊေပလႊာကို ဂ်ာမနီနိုင္ငံ က ကမၻာ့
မွတ္တမ္းအေမြ အႏွစ္စာရင္းသို႔ တင္သြင္း ခဲ့ပါသည္။ ျမန္မာနိုင္ငံ ဘက္သို႔ သေဘာထား ေတာင္းခံၿပီး
ျမန္မာနိုင္ငံ ႏွင့္ ဂ်ာမနီနိုင္ငံတို႔ ပူးတြဲတင္ျပျခင္း ျဖစ္ပါသည္။
အေလာင္းမင္းတရားႀကီး ၏ ေရႊေပလႊာ သည္ ေအဒီ ၁၇၅၆ ခုႏွစ္တြင္ အေလာင္း မင္းတရားႀကီး
က ၿဗိတိန္ဘုရင္ေဂ်ာ့-၂ ထံသို႔ ခ်စ္ၾကည္ေရး တိုးျမႇင့္ေဆာင္ရြက္ရန္ အတြက္ အဂၤလိပ္ ကုန္သည္ အဖြဲ႕အား
ဟိုင္းႀကီးကၽြန္းေပၚတြင္ ေနထိုင္ခြင့္ျပဳထားေၾကာင္း၊ ႏွစ္နိုင္ငံခ်စ္ၾကည္ ရင္းႏွီးစြာျဖင့္ လြတ္လပ္ေသာ
ျပည္ေထာင္ မင္းအခ်င္းခ်င္း တန္းတူညီမွ်ျဖင့္ ေပးပို႔ေသာ သဝဏ္လႊာ ျဖစ္ၿပီး ၿဗိတိန္ဘုရင္ေဂ်ာ့-၂ က ၎
ေမြးဖြားရာ ဇာတိျဖစ္ေသာ ဟန္နိုဗာၿမိဳ႕စာၾကည့္တိုက္ သို႔ လြဲေျပာင္း ေပးခဲ့၍ ထိန္းသိမ္း ထားခဲ့ျခင္းျဖစ္ပါသည္။
ေရႊေပရြက္လႊာ မွာ အရည္အေသြး ေကာင္းေသာ ေရႊ ကို ပါးလႊာေအာင္ အျပားခတ္ ထားၿပီး ျမန္မာဘာသာျဖင့္
ကညစ္ျခစ္ ေရးသားထားကာ ဆင္စြယ္ ျဖင့္ျပဳ လုပ္ထားေသာ ၾကဳတ္အတြင္းလိပ္၍ ထည့္သြင္းထားပါသည္။
ေရႊေပရြက္လႊာ သည္ အလ်ား ၅၅ စင္တီမီတာ၊ အနံ ၁၂ စင္တီမီတာ ရွိၿပီး အစြန္းႏွစ္ဘက္ ထိပ္တြင္ ပတၱျမား
(၁၂) လုံးစီ စုစုေပါင္း (၂၄)လုံး တပ္ဆင္ ထားပါသည္။သဝဏ္လႊာ ၏ ထိပ္တစ္ဖက္တြင္ ဘုရင့္တံဆိပ္ေတာ္
ဟသၤာပုံ ကို ေဖာင္းႂကြခတ္ ႏွိပ္ထား ပါသည္။ေရႊေပရြက္လႊာ တြင္ စာေၾကာင္းေရ (၁၀) ေၾကာင္းပါရွိသည္။
ေရႊေပရြက္လႊာ ေပးပို႔ေသာ ရက္စြဲမွာ ၁၇၅၆ ခု၊ ေမလ (၇) ရက္ေန႔ ျဖစ္ပါသည္။
ထို႔ေၾကာင့္ ကမာၻ႕မွတ္တမ္း အေမြအႏွစ္စာရင္း၀င္မ်ား ( Memory of The World Register ) တြင္
ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္းမွ ႏွစ္ခုႏွင့္ ျမန္မာႏိုင္ငံ ႏွင့္ ပတ္သက္ေနေသာ ဂ်ာမနီႏိုင္ငံမွ တစ္ခုတို႔ကို
ထည့္သြင္းသတ္မွတ္ ေပးျခင္းခံခဲ့ရပါသည္။
ထို႔ျပင္ ယခုအခါတြင္ ဗိႆႏိုး ၊ သေရေခတၱရာ ႏွင့္ ဟန္လင္း ေရွးေဟာင္းေဒသ မ်ားကိုလည္း
ကမာၻ႕အေမြအႏွစ္စာရင္း၀င္ေဒသမ်ား (World Heritage Sites) အျဖစ္ သတ္မွတ္ခဲ့ပါသည္။
ထိုအေၾကာင္းမ်ားကိုေတာ့ ေနာက္ပိုင္းမွ ဆက္လက္တင္ျပေပးပါမည္။
သူငယ္ခ်င္းမ်ားေပ်ာ္ရႊင္ခ်မ္းေျမ႕ပါေစ................................... ေနခရမ္း
တကယ္ပဲ ကံဆိုးလို႔ေသရရွာတဲ့ အမ်ိဳးသမီးႀကီးတစ္ေယာက္အေၾကာင္းကို တင္ျပ
